Қысқаша: ЭШФ айналым күнінен ерте емес және одан кейін 15 күнтізбелік күннен кешіктірілмей жазылады; экспорт үшін — 20 күн, бейрезиденттің қызметтері үшін — ҚҚС төленгеннен кейін 5 күн. Деректемелердегі қате түзетілген ЭШФ-пен түзетіледі, соманың өзгеруі (қайтару, жеңілдік, бағаны түзету) қосымша ЭШФ-пен ресімделеді. Алушы түзетілген, қосымша ЭШФ-ті немесе кері қайтарып алуды 10 күн ішінде қабылдамауы мүмкін, әйтпесе олар расталған болып есептеледі.
Электрондық шот-фактура — камералдық бақылау үшін деректердің басты көзі. Салық органдары ЭШФ-ті ҚҚС және КТС бойынша декларациялармен, БКМ және банктер деректерімен салыстырады, сондықтан алшақтықтар туралы хабарламалардың көпшілігі дәл шот-фактурадағы қатеден басталады: басқа кезеңде жазылды, басқа сатып алушы, басқа сома, басқа тәсілмен түзетілді. Бұл мақалада — 2026 жылы ЭШФ-пен жұмыс істеудің практикалық тәртібі: мерзімдер, түзетуге арналған ЭШФ түрлері, кері қайтарып алу және қабылдамау, типтік қателер және бухгалтерияға арналған қысқа регламент.
ЭШФ-ті кім және қашан жазады
ЭШФ-ті ҚҚС төлеушілері салық салынатын айналымдар бойынша, сондай-ақ Салық кодексінде және ЭШФ жазу қағидаларында тікелей белгіленген жағдайларда басқа да салық төлеушілер жазады (мысалы, тауарлардың жекелеген санаттарын өткізгенде). Егер сіз ҚҚС төлеушісі болмасаңыз, бұл ЭШФ қажет емес дегенді білдірмейді: қызмет түріңіз бен тауарларыңызды жазу қағидалары бойынша тексеріңіз — міндет ҚҚС бойынша тіркеусіз де туындауы мүмкін.
2026 жылғы жалпы мерзім — айналым жасалған күннен ерте емес және одан кейін 15 күнтізбелік күннен кешіктірмей. Операциялардың бір бөлігі үшін мерзімдер басқаша:
| Жағдай | ЭШФ жазу мерзімі |
|---|---|
| Жалпы жағдай — тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізу | айналым күнінен кейін 15 күнтізбелік күннен кешіктірмей |
| Тауарлар экспорты | айналым күнінен кейін 20 күнтізбелік күннен кешіктірмей |
| Коммуналдық қызметтер, байланыс, экспедициялау, банк операциялары, электр энергиясы, су, газ | айналым айынан кейінгі айдың 20-сына дейін |
| Бейрезиденттің жұмыстары мен қызметтері (ЭШФ-ті алушы жазады) | бейрезидент үшін ҚҚС төленгеннен кейін 5 күнтізбелік күннен кешіктірмей |
Негізгі ұғым — айналым күні. Тауарлар үшін бұл әдетте тиеп-жөнелту (беру) күні, жұмыстар мен қызметтер үшін — актімен расталған оларды орындау немесе көрсету күні. Айналым күніндегі қате ЭШФ-ті басқа салық кезеңіне жылжытады, және ҚҚС бойынша декларация ЭШФ АЖ деректерімен сәйкес келмей қалады — бұл хабарламалардың ең жиі себептерінің бірі. 2026 жылға арналған ЭШФ жазу қағидалары жаңа кодекспен бірге қайта бекітілді, ал жыл ішінде кодекске түзетулер енгізілді, сондықтан стандартты емес операциялар үшін қолданыстағы редакциямен салыстырыңыз.
Түзетілген немесе қосымша ЭШФ: қалай таңдау керек
ЭШФ АЖ-да жіберілген шотты «жай ғана өңдеу» мүмкін емес. Екі құрал бар, оларды шатастыруға болмайды.
| Көрсеткіш | Түзетілген ЭШФ | Қосымша ЭШФ |
|---|---|---|
| Қашан | ЭШФ-те қате жіберілген: қате деректемелер, деректер немесе көрсеткіштер | Өткізуден кейін мәміле шарттары өзгерді: қайтару, жеңілдік, бағаның немесе санның өзгеруі |
| Бастапқы ЭШФ-пен не болады | Түзетілгенмен ауыстырылады: бастапқысы жойылады | Күшінде қалады; қосымшасы айырманы көрсетеді |
| Есептілікте қалай көрсетіледі | Бастапқы айналым кезеңінде; қажет болса — сол кезеңге қосымша декларация | Шарттар өзгерген кезеңде |
| Мысал | Сатып алушының басқа БСН-і немесе басқа мөлшерлеме көрсетілген | Сатып алушы тауардың бір бөлігін бір айдан кейін қайтарды |
Практикалық ереже: егер қате «жазу сәтінде» болса — түзетілген ЭШФ; егер құжат дұрыс болып, кейін мәміле өзгерсе — қосымша. Өткен тоқсанға жазылған түзетілген ЭШФ әрдайым дерлік сол тоқсанға ҚҚС бойынша қосымша декларацияны да білдіреді — мұны жиі ұмытады. Тәртіп туралы толығырақ — салық есептілігін түзету бетінде.
ЭШФ-ті кері қайтарып алу және алушының қабылдамауы
Кері қайтарып алу ЭШФ толығымен қате жазылғанда қолданылады — мысалы, айналым болмады немесе шот басқа сатып алушыға жіберілді. 2026 жылғы қағидалар бойынша түзетілген ЭШФ, қосымша ЭШФ және кері қайтарып алу ҚҚС төлеуші алушының әрекетін талап етеді: ол оларды 10 күн ішінде қабылдамауы мүмкін. Егер мерзімінде қабылдамау болмаса, құжаттар расталған болып есептеледі. Түзетілген және қосымша ЭШФ жазылған, ал кері қайтарылғаны — кері қайтарылған болып тек ҚҚС төлеуші алушы растағаннан кейін (немесе мерзім өткенде) есептеледі. ҚҚС төлеушісі болып табылмайтын алушылар үшін автоматты растау көзделген.
Бұл іс жүзінде нені білдіреді: түзетуді немесе кері қайтарып алуды жібергеннен кейін мәселені бірден жабылды деп санауға болмайды. 10 күннен кейін мәртебесін тексеріп, егер сатып алушы құжатты қабылдамаса, онымен келісіп, дұрысын жазу керек. Егер ЭШФ АЖ-да расталған техникалық ақау болса, әрекет ету мерзімі пайдаланылмаған күндерге ұзартылады.
ЭШФ-тегі типтік қателер және олар неге әкеледі
- Қате айналым күні. Тоқсанның соңғы күндеріндегі ЭШФ «келесі күнмен» жазылған — айналым басқа кезеңге кетеді, ҚҚС бойынша декларация ЭШФ АЖ-мен сәйкес келмейді.
- Жазу мерзімі өткізіп алынған. ЭШФ 15 күннен кейін жазылған. Сатып алушы үшін бұл ҚҚС-ты есепке жатқызу бойынша тәуекел, сатушы үшін — жазу тәртібін бұзу.
- «Басқа тәсілмен» түзету. Тауарды қайтару қосымшаның орнына түзетілген ЭШФ-пен ресімделген — мәміле бойынша өзгерістер қазір болса да, өткен кезеңнің айналымы өзгереді.
- Жойылған және кері қайтарылған ЭШФ бойынша есепке жатқызу. Өнім беруші шотты түзетті немесе кері қайтарды, ал сатып алушы бастапқысын 300.00-де ескере береді.
- Қате сатып алушы немесе оның деректемелері. БСН, ҚҚС төлеуші белгісі, мекенжай — сатып алушыда дұрыс есепке жатқызу болмайды, сатушыда алшақтық пайда болады.
- Кіріс ЭШФ қадағаланбайды. Өнім берушілердің түзетулері мен кері қайтарып алулары мерзім өткенде «үнсіз» расталады, ал бухгалтерия олар туралы тек декларацияны салыстырғанда біледі.
Бұл қателердің барлығы дерлік тоқсандық 300.00 нысанын тапсырғанға дейін ЭШФ-ті есеппен салыстырғанда көрінеді. Декларацияны жібермес бұрын нені тексеру керектігі — 2026 жылы ЖШС-ның тоқсандық есептілігі туралы мақалада.
Бухгалтерияға арналған ЭШФ-пен жұмыс регламенті
- Күн сайын немесе тиеп-жөнелту фактісі бойынша: ЭШФ «қол тигенде» емес, бастапқы құжаттағы (жүкқұжат, акт) айналым күні бойынша жазылады.
- Аптасына бір рет: кіріс ЭШФ-ті қарау — жаңа, түзетілген, қосымша, кері қайтарып алулар. Әрқайсысы бойынша шешім: 10 күн ішінде қабылдау немесе қабылдамау.
- Айдан кейінгі 5-ке дейін: ай бойынша ЭШФ-ті 1С-тағы өткізу мен сатып алулармен салыстыру.
- 300.00 тапсырар алдында: тоқсандағы ЭШФ тізілімдерін салыстыру, жойылған және кері қайтарылғандарын алып тастау, тоқсанның соңғы күндеріндегі ЭШФ-ті тексеру.
- Өткен кезеңді түзеткенде: түзетілген ЭШФ + сол кезеңге қосымша декларация, өсімпұлды есептеу.
Мысал
Астанадағы ЖШС тауарды 29 қыркүйекте тиеп-жөнелтті, ал бухгалтер ЭШФ-ті 2 қазанда 2 қазан айналым күнімен жазды. Айналым жүкқұжат бойынша үшінші тоқсанға жатса да, төртінші тоқсанға түсті. Үшінші тоқсандағы 300.00 декларациясында өткізу азайтылып көрсетілген, ЭШФ АЖ-да ол жоқ — сырттай бәрі сәйкес келеді, бірақ сатып алушы ҚҚС-ты жүкқұжат бойынша үшінші тоқсанда есепке жатқызды, ал сатушыда айналым төртіншіде. Қарсы салыстыру кезінде бұл алшақтық ретінде анықталады. Дұрыс шешім: дұрыс айналым күні бар түзетілген ЭШФ және айырма мен өсімпұлды төлей отырып үшінші тоқсанға қосымша декларация.
ЭШФ жазу қағидалары мен мерзімдері Қазақстан Республикасының Салық кодексімен белгіленген; ЭШФ АЖ-дағы жұмыс бойынша түсіндірмелерді Мемлекеттік кірістер комитеті жариялайды.
Мерзімдер калькуляторы
ЭШФ-ті қай күнге дейін жазу керек
Айналым күнін көрсетіңіз — жазудың соңғы күнін және қанша күн қалғанын көрсетеміз.
Жиі қойылатын сұрақтар
ЭШФ-ті айналым күнінен бұрын жазуға бола ма?
Жоқ. ЭШФ айналым жасалған күннен ерте жазылмайды. Алдын ала төлем — өткізу бойынша айналым емес.
15 күндік мерзім өткізіп алынса не істеу керек?
ЭШФ-ті мүмкіндігінше тез жазып, сатып алушымен оның есепке жатқызуына салдарын талқылау. Тұрақты кешігулер — процесті қайта қарауға себеп: жазу ай соңында емес, бастапқы құжаттан жүруі тиіс.
Сатып алушы түзетілген ЭШФ-ті қабылдамады — әрі қарай не?
Түзету күшіне енген жоқ. Себебін анықтап, деректерді келісіп, дұрыс құжатты жазу керек. Бұл болмайынша, екі тараптың есебінде бастапқы ЭШФ қалады.
ЭШФ оңайлатылған режимдегі компанияға әсер ете ме?
Иә. Оңайлатылған декларациядағы табыс ЭШФ-пен және БКМ-мен салыстырылады, сондықтан қате айналым күні немесе кері қайтарылмаған қате ЭШФ 910.00 нысанында да алшақтықтарға әкеледі.
Егер сізде ЭШФ пен ҚҚС бойынша декларациялар үнемі алшақтаса, бұл учаскені кәсіпқойларға берген оңай: Lestan кіріс ЭШФ-ті апта сайын бақылай отырып және есептілікті тапсырғанға дейін салыстыра отырып, Астанадағы ЖШС мен ЖК-ны бухгалтерлік сүйемелдеуді жүргізеді, ал өткен кезеңдердің бір реттік қателерін есептілікті дайындау және тапсыру аясында түзетеді.
Материал ақпараттық сипатта және автордың пікірін білдіреді; Lestan компаниясының ұстанымы автордың пікірімен сәйкес келмеуі мүмкін. Қазақстан заңнамасы өзгеріп отырады — мәліметтердің өзектілігін сұрау бойынша бізден нақтылаңыз.
