Қысқаша: Мәміле алдында тексеріңіз: контрагенттің БСН/ЖСН бойынша тіркелуі мен мәртебесі (egov.kz, ЗТ МДҚ), оның МКК тізімдерінде болуы (әрекетсіз, жалған кәсіпорындар, тіркеуі жарамсыз деп танылғандар), салық берешегі, атқарушылық іс жүргізулер мен сот істері, қол қоюшының өкілеттігі және оның салық режимі. 2026 жылдан бастап оңайлатылған декларация төлеушілерінен сатып алу сатып алушының КТС-ын азайтпайды, сондықтан өнім берушінің режимі тексерудің бір бөлігіне айналды. Нәтижелерді досьеде сақтаңыз — бұл салықтық тексеру кезінде тиісті сақтық танытқаныңыздың дәлелі.
Контрагентті тексеру — ірі компанияның қауіпсіздік қызметі үшін ғана формальдылық емес. Шағын және орта бизнес үшін бұл тікелей ақша: жалған немесе проблемалы компаниямен жасалған мәміле КТС бойынша шегерімдердің алынып тасталуына, ҚҚС-ты есепке жатқызудан бас тартуға, өсімпұлмен қосымша есептеулерге, ал кейде аванстың жоғалуына әкеледі. Салық органдары мәміленің өзін ғана емес, серіктесті қаншалықты сақтықпен таңдағаныңызды да бағалайды. Төменде — практикалық чек-парақ: нені, қайдан тексеру және нені сақтау керек.
1. БСН/ЖСН бойынша тіркеу және мәртебе
Контрагенттен БСН (ЖШС үшін) немесе ЖСН (ЖК үшін) сұратып, оны контрагент жіберген карточка бойынша емес, мемлекеттік дереккөздерден тексеріңіз:
- egov.kz және заңды тұлғалардың мемлекеттік деректер қоры: тіркелген күні, атауы, заңды мекенжайы, басшысы, құрылтайшылары, қызмет түрі, ағымдағы мәртебесі (әрекет етуші, тарату сатысында, таратылған).
- МКК сервистері: салық төлеуші және есепке қою туралы мәліметтер, оның ішінде ҚҚС бойынша.
- Статистика анықтамалықтары: ЭҚЖЖ бойынша негізгі қызмет түрі және кәсіпорынның мөлшері.
Алаңдататын белгілер: компания жақында тіркелген, бірақ ірі келісімшарт ұсынады; жаппай тіркеу мекенжайы; басшы мен құрылтайшылардың жиі ауысуы; қызмет түрі мәміленің мәніне сәйкес келмейді.
2. МКК салық төлеушілерінің тізімдері
Мемлекеттік кірістер комитетінің сайтында мәмілелері тікелей салықтық тәуекел тудыратын салық төлеушілердің тізімдері жарияланады. Контрагентті кемінде мына тізімдер бойынша тексеріңіз:
- әрекетсіз салық төлеушілер;
- сот шешімімен жалған кәсіпорын деп танылғандар;
- тіркеуі жарамсыз деп танылған салық төлеушілер;
- салық берешегі бар және шоттары бойынша шығыс операциялары тоқтатыла тұрған салық төлеушілер.
Әрекетсіз салық төлеуші — жиі кездесетін жағдай: компания есептілік тапсыруды тоқтатқан және мекенжайында жоқ. Мұндай өнім берушінің тізімге енгізілгеннен кейін жазылған ЭШФ-і ҚҚС-ты есепке жатқызудан және шегерімдерден бас тарту тәуекелін тудырады.
3. Берешектер, атқарушылық іс жүргізулер және соттар
- Салық берешегі — МКК сервисі бойынша. Ірі берешек контрагент шоттарының бұғатталу және жеткізілімнің үзілу тәуекелін білдіреді.
- Атқарушылық іс жүргізулер бойынша борышкерлердің бірыңғай тізілімі — компания мен басшының орындалмаған міндеттемелері мен шектеулері бар ма.
- Сот актілері — атауы мен БСН бойынша істерді іздеу: өнім берушілермен және сатып алушылармен даулар, банкроттық, мәмілелерді жарамсыз деп тану.
- Мемлекеттік сатып алудың жосықсыз қатысушыларының тізілімі — егер контрагент мемлекеттік тапсырыс берушілермен жұмыс істесе.
4. Қол қоюшының өкілеттігі
Өкілеттігі жоқ адам қол қойған шарт — даулар мен шегерімдердің алынып тасталуының жиі себебі. Мыналарды сұратып, сақтаңыз:
- жарғы (немесе үлгілік жарғыға сілтеме) және басшыны тағайындау туралы шешім;
- егер бірінші басшы қол қоймаса — сенімхат;
- қол қоюшының жеке куәлігі — Т.А.Ә.-ні тіркеу деректерімен салыстырыңыз;
- электрондық қол қойғанда — ЭЦҚ заңды тұлғаға тиесілі және өкілетті адамға берілген.
5. Контрагенттің салық режимі және ҚҚС — 2026 жылғы жаңалық
2026 жылдан бастап оңайлатылған декларация төлеушілерінен сатып алу бойынша шығыстар жалпыға бірдей белгіленген режимдегі сатып алушыда КТС бойынша шегерімге жатқызылмайды (Салық кодексінің 286-бабының 16-тармағы), кодексте тікелей аталған ерекшеліктерді қоспағанда. ЖБР-дегі компания үшін бұл: егер өнім беруші оңайлатылған режимде жұмыс істесе, оның тауарлары мен қызметтерінің құны сіздің салық салынатын табысыңызды азайтпайды дегенді білдіреді. Сондықтан шартқа қол қойғанға дейін анықтаңыз:
- өнім беруші қандай режимде жұмыс істейді (жазбаша сұратыңыз, құжаттар мен ЭШФ бойынша тексеріңіз);
- ол ҚҚС төлеушісі ме — сіздің есепке жатқызуыңыз осыған байланысты;
- егер өнім беруші режимін ауыстырса немесе ҚҚС бойынша есепке тұрса, шарттағы баға қалай өзгереді.
Бұл өз компанияңыздың режимін таңдауға қалай әсер ететіні — салық режимін таңдау туралы материалда.
6. Мәміленің шынайылығы
Тізілімдер бойынша «таза» контрагент те, егер мәмілені растау мүмкін болмаса, талаптардан қорғамайды. Салық органдары шынайылық белгілеріне қарайды: өнім берушіде ресурстар (персонал, қойма, көлік) бар ма, баға нарыққа сәйкес пе, хат алмасу, тауар-көлік құжаттары, жауапты адамдардың қолы қойылған актілер, міндетті жерде ЭШФ және ТІЖ бар ма. Транзиттік схемалар — тауар нақты қозғалыссыз бірнеше компания арқылы «өтетін» жағдай — қосымша салық есептеудің басты себебі.
7. Контрагенттің досьесі
Тексергеннің бәрін сақтаңыз — тексеру күні көрсетілген скриншоттар, үзінділер, анықтамалар, құжаттардың көшірмелері. Бұл досье — бір жылдан кейін өнім берушіні жосықсыз деп таныған жағдайда тиісті сақтық танытқаныңыздың дәлелі. Тұрақты контрагенттерді кемінде тоқсанына бір рет қайта тексерген жөн: «әрекетсіз» мәртебесі немесе шоттардың бұғатталуы кез келген сәтте пайда болуы мүмкін.
Чек-парақ: қысқаша
| Нені тексеру керек | Қайдан | Алаңдататын белгі |
|---|---|---|
| Тіркеу, мәртебе, басшы, құрылтайшылар | egov.kz, ЗТ МДҚ | жақында тіркелген, жаппай мекенжай, басшының жиі ауысуы |
| МКК тізімдері | МКК сайты, сервистер бөлімі | әрекетсіз, жалған кәсіпорын, тіркеуі жарамсыз |
| Салық берешегі және шоттарды бұғаттау | МКК сервистері | ірі берешек, операциялар тоқтатылған |
| Атқарушылық іс жүргізулер | Борышкерлердің бірыңғай тізілімі | орындалмаған міндеттемелер, шектеулер |
| Сот істері | сот актілерінің базасы | банкроттық, мәмілелердің жарамсыздығы туралы даулар |
| Қол қоюшының өкілеттігі | жарғы, шешім, сенімхат | қол қоюшы басшы емес және сенімхаты жоқ |
| Салық режимі және ҚҚС | контрагентке сұрау, ЭШФ | сіз ЖБР-де болғанда оңайлатылған режим — КТС бойынша шегерім жоқ |
| Мәміленің шынайылығы | құжаттар, хат алмасу, ресурстар | персонал мен активтер жоқ, баға нарықтан төмен |
Чек-парақ
Мәміле алдында контрагентті тексеру
Тексерген сайын тармақтарды белгілеңіз — нәтиже браузерде сақталады.
- БСН бойынша тіркеу және мәртебе (eGov, ЗТ МДҚ)
- МКК тізімдерінде жоқ: әрекетсіздер, жалған кәсіпорындар
- Салық берешегі және шоттарды бұғаттау жоқ
- Атқарушылық іс жүргізулер бойынша борышкерлер тізілімінде жоқ
- Сот даулары және банкроттық рәсімдері жоқ
- Қол қоюшының өкілеттігі расталған
- Режимі және ҚҚС бойынша мәртебесі түсінікті
- Досье жиналған: тексеру күні көрсетілген скриншоттар мен құжаттар
Жиі қойылатын сұрақтар
Компания контрагенттерді тексеруге міндетті ме?
Заң бойынша тікелей міндет жоқ, бірақ салықтық тексеру кезінде тексерудің болмауы сізге қарсы жұмыс істейді: мәміленің шынайылығын және өнім берушіні адал таңдағаныңызды дәлелдеу қиындайды.
Өнім беруші әрекетсіздер тізіміне түсіп қойса не істеу керек?
Жаңа мәмілелерді тоқтату, соңғы кезеңдердегі ол бойынша ЭШФ пен шегерімдерді тексеру және қажет болса есептілікті түзету. Егер МКК хабарламасы келсе — жауап беру мерзімі өткенше оны талдау.
Тұрақты контрагенттерді қаншалықты жиі тексеру керек?
Негізгілерін — тоқсанына бір рет және әр ірі мәміле алдында, қалғандарын — жарты жылда бір рет.
Тексеруді бухгалтерге тапсыруға бола ма?
Иә. Контрагенттерді тексеру және олар бойынша тәуекелдерді талдау салықтық аудитке кіреді, ал проблемалы контрагентпен мәміле бойынша хабарлама келсе, салықтық хабарламалар бойынша консультация көмектеседі.
Lestan бухгалтерлік сүйемелдеудегі клиенттер үшін негізгі контрагенттерді тексереді және шартқа қол қойылғанға дейін тәуекелдер туралы ескертеді.
Материал ақпараттық сипатта және автордың пікірін білдіреді; Lestan компаниясының ұстанымы автордың пікірімен сәйкес келмеуі мүмкін. Қазақстан заңнамасы өзгеріп отырады — мәліметтердің өзектілігін сұрау бойынша бізден нақтылаңыз.
