Қысқаша: Айналым өскенде бизнес төрт шектен өтеді: 10 000 АЕК-те (2026 жылы 43,25 млн ₸) міндетті ҚҚС — ЖБР-дегі компаниялар үшін, оңайлатылған режимнің 600 000 АЕК лимиті, жалақы салықтарының өсуі және ірі клиенттердің талаптары. Өтулерді МКК хабарламасы бойынша емес, 12 айлық болжам бойынша алдын ала жоспарлау керек.
Айналымның өсуі — меншік иесі үшін жақсы жаңалық және сонымен бірге компанияның салық моделі бұрынғыдай жұмыс істемейтін сәт. Қазақстандағы бизнес бірнеше «шектен» өтеді: ҚҚС бойынша міндетті есепке қою, оңайлатылған режим үшін табыс лимиті, еңбекақы төлеу қорының өсуі, есепке жатқызу үшін ҚҚС қажет ірі клиенттердің пайда болуы. Егер өтулер жоспарланбаса, компания олар туралы бір нәрсені өзгерту қымбатқа түсетін кезде МКК хабарламасынан біледі.
2026 жылы қандай шектер қолданылатынын, олардың салықтарға қалай әсер ететінін және өсу кезінде жүктемені азайтуға қандай заңды шешімдер көмектесетінін талдайық.
1-шек. ҚҚС бойынша есепке қою
ҚҚС бойынша есепке тұру міндеті күнтізбелік жылдағы айналым мөлшері ең төменгі шектен — 10 000 АЕК-тен асқанда туындайды. Бұл жалпыға бірдей белгіленген режимнің ережесі: оңайлатылған декларация төлеушілері ҚҚС бойынша есепке қойылмайды, ал ҚҚС-пен жұмыс істеу үшін оларға ЖБР-ге өту керек. 2026 жылы АЕК 4 325 теңге болғанда бұл 43,25 млн теңге. Есепке қою туралы өтініш кодексте белгіленген мерзімде беріледі — жалпы ереже бойынша айналым ең төменгі шектен асқан ай аяқталған күннен бастап он жұмыс күнінен кешіктірмей, — содан кейін компания салық салынатын айналымдарға 16% мөлшерлемемен ҚҚС есептейді және 300.00 нысанын тоқсан сайын тапсырады.
Экономикада не өзгереді: жеке тұлғаларға сатқанда ҚҚС іс жүзінде бағаға немесе компанияның маржасына түседі, ҚҚС төлеуші бизнеске сатқанда ҚҚС «тікелей өтеді» және сатып алушы оны есепке жатқызады. Осыдан жоспарлаудың бірінші ережесі: шекке бірнеше ай қалғанда сатып алушыларыңыз кім екенін бағалап, бағалар мен шарттарды ҚҚС-ты ескере отырып қайта есептеңіз.
Дайындалудың заңды тәсілдері:
- егер негізгі клиенттер ҚҚС төлеушілері болса және сатып алулар бойынша есепке жатқызу сізге тиімді болса, шекке дейін ерікті түрде есепке тұру;
- сатып алуларды ретке келтіру: дұрыс ЭШФ-і бар ҚҚС төлеуші өнім берушілерді таңдау, әйтпесе кіріс салығын есепке жатқызу мүмкін болмайды;
- экспорт кезінде нөлдік мөлшерлеменің және жекелеген айналымдар бойынша жеңілдіктердің қолданылуын тексеру;
- ЭШФ құжат айналымын ҚҚС-пен алғашқы тоқсаннан кейін емес, оған дейін баптау.
2-шек. Оңайлатылған режим лимиті
Оңайлатылған декларация негізіндегі арнаулы салық режимі үшін табыс лимиті салық кезеңінде 600 000 АЕК — 2026 жылы 2 595 млн теңге. Одан асқанда компания жалпыға бірдей белгіленген тәртіпке өтуге міндетті, яғни табыстар мен шығыстардың толық есебін жүргізуге, 100.00 нысанын тапсыруға және пайдадан КТС есептеуге тура келеді. Көптеген компаниялар үшін бұл шығыстар бойынша бастапқы құжаттардың болмауы нақты ақшаға айналатын алғашқы сәт: оңайлатылған режимде қажет болмаған шығыстар енді салықты азайтады, бірақ тек құжаттар болғанда.
Мұнда жоспарлау екі нәрсені білдіреді. Біріншіден, шығыстар бойынша құжаттарды әрдайым, тіпті оңайлатылған режимде де жинау. Екіншіден, жүктемені алдын ала салыстыру: шығыстардың үлесі жоғары болғанда жалпыға бірдей белгіленген режим лимитке жеткенге дейін-ақ тиімдірек болуы мүмкін. Режим шарттары 2026 жылы оңайлатылған режимге қалай өтуге болады мақаласында толық сипатталған.
3-шек. Штат пен еңбекақы төлеу қорының өсуі
Айналымның өсуі әрдайым дерлік жалдаумен қатар жүреді. Әр қызметкер жалақыға жұмыс берушінің міндетті төлемдерін қосады: жұмыс берушінің 3,5% міндетті зейнетақы жарналары, 5% әлеуметтік аударымдар, медициналық сақтандыруға аударымдар, жалпыға бірдей белгіленген режимде әлеуметтік салық; қызметкерден 10% ЖТС, 10% МЗЖ және МӘМСҚ жарналары ұсталады. Штат үлкен болғанда табыс салығы емес, дәл ЕТҚ жүктеменің басты бабына айналады. Мұндағы заңды оңтайландыру — «сұр» схемалар емес, төлемдердің дұрыс құрылымы: салық салынбайтын өтемақылар мен өтемдерді еңбекақыдан бөлу, кодексте көзделген шегерімдер мен жеңілдіктерді қолдану, қатынастар шын мәнінде азаматтық-құқықтық болған жерде ғана АҚШ-ны дұрыс ресімдеу. Бір қызметкерге жүктемені есептеуге жалақы салықтарының калькуляторы көмектеседі.
4-шек. Ірі клиенттер мен тендерлер
Корпоративтік тапсырыс берушілерге және мемлекеттік сатып алуларға шығу компанияға қойылатын талаптарды өзгертеді: ҚҚС, жабу құжаттарының толық пакеті, көбіне жалпыға бірдей белгіленген режим және қаржылық есептілік қажет. 2026 жылдан бастап оңайлатылған декларация төлеушілерінен сатып алу бойынша шығыстар сатып алушыда КТС бойынша шегерімге жатқызылмайтындықтан (ҚР СК 286-бабының 16-тармағы), арнаулы режимдердегі компаниялар КТС төлеушілері үшін тартымдылығы төмен өнім берушілерге айналады. Егер өсу стратегиясы B2B-мен байланысты болса, жалпыға бірдей белгіленген режимге және ҚҚС-қа өтуді алғашқы ірі келісімшартқа дейін жоспарлаған дұрыс.
Өтулерді қалай жоспарлау керек: әрекеттер тәртібі
- 12 айға болжам. Маусымдылықты және жаңа келісімшарттарды ескере отырып, табысты ай бойынша бағалаңыз; ҚҚС және оңайлатылған режим шектеріне жететін айларды белгілеңіз.
- Сценарийлерді салыстыру. Жүктемені үш нұсқада есептеңіз: ағымдағы режимде қалу, ертерек ерікті түрде өту, асқан факті бойынша өту. КТС/ЖТС, ҚҚС, ЕТҚ және есеп құнын ескеріңіз.
- ҚҚС бойынша шешім. Егер клиенттердің көпшілігі ҚҚС төлеушілері болса, ерікті түрде есепке қою әдетте мәжбүрліден тиімдірек: күнді сіз бақылайсыз және бағаларды қайта құруға үлгересіз.
- Құжаттар. Жалпыға бірдей белгіленген режимге өткен сәтке шегерімдер расталған болуы үшін «құжат жоқ — шығыс жоқ» ережесін алдын ала енгізіңіз.
- Шарттар. Қолданыстағы келісімшарттар бойынша маржаның 16%-ын жоғалтпау үшін шарттарда ҚҚС бойынша есепке қойылған кездегі бағаны өзгерту тәртібін жазыңыз.
- Ай сайын бақылау. Айналым, ЕТҚ және лимиттер декларация дайындағанда жылына бір рет емес, басқарушылық есепте қадағаланады.
Нені істеуге болмайды
Шектерден төмен қалу мақсатымен ғана бизнесті бірнеше ЖК немесе ЖШС-ға бөлшектеу — классикалық тәуекел. Егер компаниялардың ортақ меншік иелері, қызметкерлері, мекенжайы, клиенттері болса және іс жүзінде бір қызметті жүргізсе, салық органы оларды тиісті қосымша есептеулермен бір салық төлеуші ретінде қарастыруы мүмкін. Бағыттарды бөлу әрқайсысының дербес экономикалық мақсаты, өз ресурстары және нақты қызметі болғанда заңды. Еңбек шарттарын АҚШ-мен алмастыруға және жалақыны есептен тыс төлемдер арқылы «оңтайландыруға» да қатысты — бұл оңтайландыру емес, салық және еңбек заңнамасы бойынша тәуекелдері бар бұзушылық.
Есептеу мысалы
Астанадағы жалпыға бірдей белгіленген режимдегі ЖШС бизнеске қызмет көрсетеді, айналым жылына 30-дан 60 млн теңгеге дейін өсуде, ҚҚС шегі қыркүйекте өтіледі. Клиенттер негізінен ҚҚС төлеушілері. «Асуды күту» сценарийі тоқсан ортасында ҚҚС бойынша есепке қоюды, бағаларды өткен күнмен қайта қарауды және қолданыстағы шарттар бойынша маржаның бір бөлігін жоғалтуды білдіреді. «1 шілдеден бастап ҚҚС-қа тұру» сценарийі үшінші тоқсаннан бастап жалдау және мердігерлер бойынша кіріс ҚҚС-ын есепке жатқызуға мүмкіндік береді және шарттарды алдын ала қайта жасасуға жол ашады. Мұндай деректер кезінде жылдық жүктемедегі айырма — айналымның бірнеше пайызы, яғни осы көлемдегі компания үшін айтарлықтай сома.
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚҚС шегі әр ЖК немесе ЖШС бойынша бөлек есептеле ме?
Иә, шек нақты салық төлеушінің күнтізбелік жылдағы айналымы бойынша анықталады. Алайда ортақ ресурстары бар бірнеше тұлға арасында бір қызметті жасанды түрде бөлуді салық органы қайта сараптауы мүмкін.
Айналым төмендесе, ҚҚС бойынша есептен шығуға бола ма?
Кодекс шарттары сақталғанда, оның ішінде жылдағы айналым ең төменгі шектен аспаса, есептен шығу мүмкін; бұл ретте бұрын ҚҚС есепке жатқызылған тауарлар мен негізгі құралдардың қалдықтары бойынша міндеттемелер түзетіледі.
Өсу кезінде не арзан: штатты кеңейту ме, әлде мердігерлермен жұмыс па?
Әмбебап жауап жоқ. ҚҚС төлеуші мердігерлер есепке жатқызуға мүмкіндік береді, бірақ олардың қызметі қымбатырақ; штат бақылау береді, бірақ жалақы төлемдерін арқалайды. Салыстыру режим мен клиенттер құрылымын ескере отырып, нақты компанияның сандары бойынша жасалады.
Салық моделін қаншалықты жиі қайта қарау керек?
Кемінде жылына бір рет жылдық есептілікті дайындағанда және қосымша әр елеулі өзгеріс кезінде: жаңа ірі клиент, экспортқа шығу, штаттың өсуі, шектерге жақындау.
Егер бизнес шектердің біріне жақындап келе жатса, сценарийлерді есептеуге алдын ала тапсырыс берген жөн. Lestan Астанадағы ЖШС мен ЖК үшін салық жүктемесін оңтайландыруды орындайды: ағымдағы жағдайдың салықтық аудиті, режимдерді салыстыру, ҚҚС-қа өту жоспары және құжат айналымын сүйемелдеу. Салықтарды азайтудың заңды құралдары туралы жалпы — ЖШС салық жүктемесін заңды түрде қалай төмендетуге болады мақаласында.
Калькулятор
Өсу шектеріне қатысты сіз қай жердесіз
Соңғы 12 айдағы айналымды енгізіңіз — ҚҚС шегіне және оңайлатылған режим лимитіне дейінгі қорды көрсетеміз.
Есеп шамамен алынған: сіздің жағдайыңыздың барлық ерекшеліктерін ескермейді және консультацияны алмастырмайды.
Материал ақпараттық сипатта және автордың пікірін білдіреді; Lestan компаниясының ұстанымы автордың пікірімен сәйкес келмеуі мүмкін. Қазақстан заңнамасы өзгеріп отырады — мәліметтердің өзектілігін сұрау бойынша бізден нақтылаңыз.
