Еңбек шарты немесе АҚШ: салық органы шартты қашан қайта сараптайды

Көптеген компаниялар жылдар бойы кеңсе-менеджерлерді, курьерлерді және тіпті бухгалтерлерді ақылы қызмет көрсету шарттары бойынша ресімдеді: міндеттемелер аз, ажырасу оңай. 2026 жылы бұл тәсіл заңның тікелей бұзылуына айналды. Не өзгергенін, заңды АҚШ-ны «жасырын» еңбек шартынан қалай ажыратуға болатынын және қолданыстағы шарттармен не істеу керектігін талдайық.

2026 жылы не өзгерді

2026 жылғы 7 сәуірдегі № 277-VIII Заңмен Еңбек кодексінің 26-бабы 1-1-тармақпен толықтырылды. Норма заң жарияланғаннан кейін 60 күнтізбелік күн өткен соң күшіне енді. Тармақтың мәні:

• егер азаматтық-құқықтық шартта 27-баптағы еңбек шартының кем дегенде бір ерекше белгісі болса, оны жеке тұлғамен жасасуға болмайды;
• бір немесе бірнеше осындай белгісі бар шарт тараптар оны қалай атағанына қарамастан еңбек шарты деп танылады және еңбек заңнамасы бойынша салдарға әкеледі.

Бұрын мәселе даулар мен тексерулерде мән-жайлардың жиынтығы бойынша шешілетін. Енді бір белгі жеткілікті.

Еңбек шартының үш белгісі

Еңбек кодексінің 27-бабы еңбек шартының ерекше белгілері ретінде шарттардың біреуінің болуын атайды:

Шарт мәтіні ғана емес, жұмыстың іс жүзінде қалай орындалатыны да тексеріледі: кеңсеге рұқсаттама, жұмыс орны, жиналыстарға қатысу, «келісім бойынша» демалыс — мұның бәрі еңбек қатынастарын көрсетеді.

Қайта саралау неге әкеледі

Егер шарт еңбек шарты деп танылса, компания барлық міндеттерімен жұмыс берушіге айналады:

• еңбек шарты бойынша төленетін төлемдерді қосымша есептеу: ЖМЗЖ 3,5 %, әлеуметтік аударымдар 5 %, МӘМСҚ аударымдары 3 %, ал ЖБР-де — бүкіл жұмыс кезеңі үшін 6 % әлеуметтік салық, өсімпұлмен;
• еңбек кепілдіктері: демалыс, еңбекке уақытша жарамсыздық парақтарын төлеу, жұмыстан шығарғандағы өтемақылар;
• еңбек заңнамасын бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік;
• тексеру кезінде — егер шығыстар қызмет ретінде ресімделсе, КТС бойынша шегерімдерді қайта қарау.

Мысал: ЖБР-дегі ЖШС 2026 жылғы шілдеден бастап менеджерге АҚШ шарты бойынша айына 300 000 ₸ төлейді, ЖТС, МЗЖ және МӘМСҚ жарналарын ұстайды. Қайта саралағанда әр ай үшін жұмыс берушінің төлемдері қосымша есептеледі — 300 000 ₸ айлықақы үшін есеп бойынша бұл айына шамамен 48 840 ₸ (ЖМЗЖ, ӘА, МӘМСҚ аударымдары және әлеуметтік салық), шілде–қазан үшін — өсімпұл мен айыппұлды есептемегенде шамамен 195 000 ₸. Бұл сомалар қалай есептелетіні 2026 жылы жалақы мен салықтарды есептеу туралы мақалада көрсетілген.

Ал егер орындаушы — ЖК болса?

1-1-тармақ жеке тұлғалармен шарттар туралы айтады. Бірақ ЖК-мен, әсіресе бұрынғы қызметкерлермен жұмыс істегенде де тәуекел бар: егер ЖК іс жүзінде кесте бойынша жұмыс істесе, басшыға бағынса және бір тапсырыс берушіден тіркелген «жалақы» алса, салық органы шығыстар мен қатынастардың сипатына күмән келтіруі мүмкін. ЖК бірнеше клиентке қызмет көрсеткенде, өз жабдығында жұмыс істегенде және нәтижені акт бойынша тапсырғанда қауіпсізірек.

АҚШ қашан заңды болып қалады

• Нақты нәтижесі бар бір реттік немесе жобалық жұмыс: жөндеу, аударма, дизайн, аудит.
• Орындаушы қалай және қашан жұмыс істеу керектігін өзі анықтайды және ішкі тәртіпке бағынбайды.
• Ақы — тұрақты «жалақы» емес, акт бойынша нәтиже үшін.
• Шартта лауазым, кесте, демалыс, бағыну және басқа еңбек шарттары жоқ.

Орындаушымен жұмысты қалай дұрыс ресімдеу керек

Егер жұмыс шынымен бір реттік немесе жобалық болса, АҚШ шарты заңды құрал болып қала береді. Ол тексеруге төтеп беруі үшін ресімдеу жұмыс процесін емес, нәтижені көрсетуі тиіс.

• Шарттың мәні — нақты нәтиже: «дизайнерлік жұмыстарды орындау» емес, «№ 1 техникалық тапсырма бойынша қаптама дизайнын әзірлеу».
• Техникалық тапсырма — нәтижеге қойылатын талаптармен және тапсыру мерзімімен.
• Акт — әр кезеңге немесе нәтижеге, не тапсырылғанын сипаттай отырып.
• Ақы — акт бойынша қабылданған нәтиже үшін. Егер жоба ұзақ болса — кезеңдер бойынша.
• Еңбек тұжырымдары жоқ: лауазым, кесте, демалыс, бағыну, «жалақы».
• Нақты жұмыс шартқа сәйкес келеді: орындаушыда тұрақты жұмыс орны, рұқсаттама және жиналыстарға міндетті қатысу жоқ.

Мысал: компанияға сайт қажет. Заңды АҚШ — әзірлеушімен 2 айда техникалық тапсырма бойынша сайт жасауға шарт, прототиптен кейін 50 % және іске қосқаннан кейін 50 % төлем, екі акт. «Жасырын» еңбек шарты — сол әзірлеушімен мерзімсіз және нәтижесіз, әр айдың 15-інде тіркелген ақымен және күнделікті кеңестерге қатысумен «сайтты қолдау және дамыту» шарты. Екінші жағдайда еңбек қатынастарының белгілері айқын.

Егер жұмыс тұрақты болса, бірден еңбек шартын, оның ішінде толық емес жұмыс уақытына немесе қашықтан ресімдеген адалырақ әрі қауіпсізірек — Еңбек кодексі бұған жол береді.

Норма күшіне енгенге дейін жасалған және әрекет етуін жалғастыратын шарттарды бөлек тексеріңіз. Жаңа ереже жалғасып жатқан қатынастарға қолданылады, сондықтан еңбек белгілері бар «ескі» шартты бірден қайта ресімдеген дұрыс.

Қолданыстағы шарттармен не істеу керек

1. Норма күшіне енгеннен кейін әрекет ететін жеке тұлғалармен барлық АҚШ шарттарын жинаңыз.
2. Әрқайсысын 27-баптың үш белгісі бойынша — мәтіні бойынша да, нақты жұмысы бойынша да тексеріңіз.
3. Егер белгі болса — еңбек шартын ресімдеп, ЕШЕБЖ-ға мәліметтер енгізіп, төлемдерді жалақыдағыдай есептеңіз.
4. Егер жұмыс шынымен жобалық болса — шарттан еңбек тұжырымдарын алып тастап, нәтижені актілермен ресімдеңіз.
5. Еңбекақы төлеу қорына жүктеме қалай өзгеретінін есептеп, оны бюджетке салыңыз.

«Сұр» схемаларсыз жалақыға жүктемені азайтудың заңды тәсілдерін қызметкерлері бар компания үшін салықтарды оңтайландыру қызметі аясында іріктейміз: әр нұсқа үшін есеппен және шарттарды тексерумен.

1 минуттық тест

Сіздің АҚШ шартыңызды еңбек шарты деп тани ма?

Орындаушымен шарт туралы 5 сұраққа жауап беріңіз — тәуекел деңгейін көрсетеміз.

Жиі қойылатын сұрақтар

АҚШ шартын еңбек шарты деп тану үшін сот қажет пе?

Еңбек кодексінің 26-бабы 1-1-тармағы бойынша еңбек белгісі бар шарт оның атауына қарамастан еңбек шарты деп танылады. Егер дау туындаса, ол мұндай белгінің бар-жоғы туралы болады.

Өз қызметкеріңмен қосымша жұмысқа АҚШ жасасуға бола ма?

Егер бұл оның еңбек функциясынан тыс жеке нәтиже болса — иә. Егер бұл лауазым бойынша сол міндеттер болса, бұл еңбек қатынастарының бөлігі.

Заңды АҚШ шарты бойынша қандай салықтар ұсталады?

Егер орындаушы ЖК болмаса, компания салық агенті ретінде жеке тұлғаға төлемдерден ЖТС пен міндетті жарналарды ұстайды. Төлемдер жиынтығы еңбек шартынан ерекшеленеді — оны қол қойғанға дейін нақтылаңыз.

Не тиімді — орындаушыны штатқа ауыстыру ма, әлде онымен ЖК ретінде жұмыс істеу ме?

Жұмыстың сипатына байланысты. Лауазым бойынша тұрақты жұмыс — бұл еңбек шарты; бірнеше клиенті бар ЖК-ның жобалық жұмысы — рұқсат етіледі. Шешімді жүктемені есептегеннен кейін қабылдаған жөн.