Қысқаша: Егер компания нөлдік декларациялар тапсырып, ал шот, ЭШФ немесе касса бойынша операциялар жүрсе, салық органы алшақтықты камералдық бақылау кезінде көреді. Есепті қалпына келтіріп, қосымша есептілікті хабарламаға дейін өз бетінше берген қауіпсізірек: осылайша сомаларды өзіңіз бақылайсыз, ал қосымша төлем салық пен өсімпұлмен шектеледі.
«Нөлдіктер» әдетте қасақана пайда болмайды. Бухгалтер кетіп қалды, меншік иесі «қызмет дерлік жоқ» деп шешті немесе жұмыстың алғашқы айлары маңызсыз болып көрінді. Бірақ МКК үшін қызмет — меншік иесінің сезімі емес, деректер: шотқа түсімдер, жазылған және алынған ЭШФ, БКМ чектері, қызметкерлер туралы мәліметтер. Төменде — мәселенің ауқымын қалай түсінуге және оны қандай ретпен түзетуге болады.
Салық органы «нөлдердің» нөл емес екенін қалай көреді
Камералдық бақылау — сіздің декларацияларыңызды салық органдарында және басқа мемлекеттік органдарда бар деректермен автоматты түрде салыстыру. Ол есептілікті тапсыру мерзімінен кейін және кезең бойынша талап қою мерзімінің бүкіл ішінде жүргізіледі (Салық кодексінің 137-бабы). Алшақтықты көбіне мыналар береді:
- декларацияда нөлдік табыс болғанда сатып алушыларға сіз жазған ЭШФ;
- өнім берушілерден келген кіріс ЭШФ — демек, сатып алулар және, сірә, сатылымдар болды;
- онлайн-БКМ-нің түсім туралы деректері;
- сатып алушылардан банк шотына түсімдер;
- қызметкерлер және зейнетақы мен әлеуметтік төлемдер бойынша төлемдер туралы мәліметтер.
Алшақтықтар туралы хабарламаны 30 жұмыс күні ішінде орындау керек. Егер мұны жасамаса, салық органы мерзімнен кейінгі келесі жұмыс күні-ақ шоттар бойынша операцияларды және ЭШФ жазуды тоқтата тұрады.
Бәрі қаншалықты күрделі: ауқымын бағалаңыз
| Жағдай | Әдетте не талап етіледі |
|---|---|
| 1–2 тоқсан, операциялар аз, құжаттар қолда | есепті жинақтап, қосымша декларациялар беру |
| Бір жыл және одан көп, құжаттар ішінара жоғалған | есепті толық қалпына келтіру, контрагенттерден құжаттар сұрату, банкпен және ЭШФ-пен салыстыру |
| «Ресімделмеген» қызметкерлер немесе жеке тұлғаларға төлемдер болды | кадрлық есепті қалпына келтіру, қызметкерлердің табысынан салықтарды қайта есептеу |
| Хабарлама келіп қойды | сол, бірақ 30 жұмыс күні шегінде — хабарламадағы кезеңге басымдық |
Ауқымды бір кешкі уақытта бағалаған ыңғайлы: нөлдік декларациялар кезеңіндегі компанияның барлық шоттары бойынша үзінділерді жүктеп, түсімдер сомасын ай бойынша есептеңіз. Содан кейін сол айлардағы шығыс ЭШФ тізілімін жүктеңіз. Егер кем дегенде бір айда түсімдер немесе ЭШФ болса, ал декларация нөлдік болса, — осы кезең бойынша қалпына келтіру қажет. Егер кезеңде қызметкерлерге төлемдер болса, тексеруге 200.00 нысанын қосыңыз.
Қалпына келтіру тәртібі
- Сыртқы деректерді жинаңыз. Барлық кезеңдердегі банк үзінділері, ЭШФ АЖ-дан кіріс және шығыс ЭШФ тізілімдері, БКМ есептері, МКК-дағы дербес шот.
- Бастапқы құжаттарды қалпына келтіріңіз. Шарттар, актілер, жүкқұжаттар. Жоқтарын контрагенттерден сұратып, салыстыру актілерімен салыстырыңыз.
- Операцияларды есепте кезеңдер бойынша көрсетіңіз: табыстар айналым күні бойынша, шығыстар — тек құжаттармен расталғандары.
- Салықтарды әр кезең және салықтың әр түрі бойынша қайта есептеңіз.
- Қосымша есептілік беріңіз. 2026 жылдан бастап салық есептілігі кері қайтарылмайды — қателер сол кезеңге қосымша нысандармен түзетіледі.
- Қосымша есептелген салық пен өсімпұлды төлеңіз — өсімпұл әр кезең бойынша бастапқы төлеу мерзімінен бастап есептеледі.
Жоғалған базамен жұмыс туралы толығырақ — 1С базасы жүргізілмесе немесе жоғалса, есепті қалай қалпына келтіру керек мақаласында.
Мысал
Оңайлатылған режимдегі ЖШС 2026 жылғы I жартыжылдыққа нөлдік 910.00 декларациясын тапсырды. Банк бойынша жартыжылдықта 9 000 000 ₸ түсті, ЭШФ 8 250 000 ₸-ге жазылды. Қалпына келтіру кезінде 750 000 ₸ түсім емес, компания берген қарыздың қайтарылуы екені анықталды. Жартыжылдықтағы табыс — 8 250 000 ₸, 4 % салық — 330 000 ₸. Компания қосымша декларация беріп, 25 тамыздан бастап салық пен өсімпұлды төледі және мәселені хабарламаға дейін жапты. Қалпына келтірусіз барлық 9 000 000 ₸ неге табыс болып табылмайтынын — хабарлама мерзімінде түсіндіруге тура келер еді.
Қалпына келтіру неғұрлым ертерек басталса, өсімпұл соғұрлым аз және контрагенттерден құжаттар алу соғұрлым оңай.
Қайталанбауы үшін не істеу керек
Есепті бір рет қалпына келтіру — істің жартысы. Егер процесті өзгертпесе, бір жылдан кейін жағдай қайталанады. «Нөлдіктер» мәселесін жабатын ең аз тәртіп:
- Нөлдік есептілік бойынша ереже. Нөлдік декларацияны кезеңде түсімдер де, ЭШФ те, БКМ чектері де, қызметкерлерге төлемдер де болмаған жағдайда ғана тапсыруға болады. Тапсырар алдында бухгалтер мұны үзінді мен ЭШФ АЖ бойынша салыстырады.
- Банк пен ЭШФ-ті ай сайын салыстыру. Сатып алушыдан әр түсімнің құжаты болуы тиіс: ЭШФ, акт немесе чек.
- Қарыздар мен қайтарулар — құжаттармен. Табыс болып табылмайтын түсімдер (құрылтайшының қарызы, қарызды қайтару, төлемді қайтару) шартпен және төлем мақсатымен ресімделеді. Әйтпесе салыстыру кезінде оларды түсімнен ажырату қиын.
- Бизнес үшін бір шот. Клиенттердің төлемдері құрылтайшылардың немесе директордың жеке карталарына түспеуі тиіс.
- Салық төлеушінің кабинетін бақылау. Жауапты адам оны аптасына бір рет ашып, хабарламаларды қадағалайды.
Жеке тәуекел — формалды түрде жұмыс істемейтін, бірақ ашық шоты бар «ұйықтап жатқан» компаниялар. Мұндай шотқа бір ғана төлемнің өзі нөлдік декларацияны қате етеді.
Егер компания шынымен ұзақ уақыт қызмет жүргізбесе, салық есептілігін ұсынуды тоқтата тұруды қарастырыңыз — бұл алшақтықтар тәуекелі бар нөлдік декларациялардың орнына нысандарды тапсырмаудың заңды тәсілі.
Соңында, «нөлдік» кезеңдерде қызметкерлер болмағанын тексеріңіз. Ресімдеусіз ақша төленген қызметкер — тек жалақыдан салықтар ғана емес, еңбек заңнамасы бойынша сұрақтар да. Мұндай кезеңдерді кадрлық құжаттармен бірге қалпына келтіру керек: еңбек шарттары, бұйрықтар және табельдер.
Неліктен хабарламаны күтпеу керек
- Хабарлама бойынша мерзімдер қатаң — 30 жұмыс күні, ал бір жыл бойынша қалпына келтіру көбірек уақыт алуы мүмкін.
- Орындамау шоттар мен ЭШФ-тің бұғатталуына әкеледі.
- Өсімпұл төлегенге дейін күн сайын өсе береді.
- Өз бетінше түзетуді салық органы тапқан алшақтықтан гөрі түсіндіру оңайырақ.
Не істеу керек
Банк үзінділері мен ЭШФ тізілімдерін жүктеуден бастаңыз — олар ауқымды бірден көрсетеді. Егер кезеңдер бірнешеу болса немесе құжаттар жоғалса, қалпына келтіруді тоқсан сайын емес, бір жоба ретінде жасаған дұрыс. Біз Астанадағы ЖШС мен ЖК үшін бухгалтерлік есепті қалпына келтіруді жүргіземіз: банкті, ЭШФ мен БКМ-ді салыстырамыз, қосымша декларацияларды дайындаймыз және беруге дейін өсімпұлды есептейміз. Қалпына келтіру шынымен қашан қажет екені — компанияның есебін қашан қалпына келтіру керек мақаласында.
1 минуттық тест
«Нөлдіктерден» кейін есепті қалпына келтіру қаншалықты шұғыл
5 сұраққа жауап беріңіз — тәуекел деңгейін және неден бастау керектігін көрсетеміз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Келесі декларацияларды дұрыс тапсырып, өткендерін қозғамауға бола ма?
Жоқ. Өткен кезеңдер бойынша алшақтықтар сақталады және талап қою мерзімі шегінде камералдық бақылаумен анықталады.
Салықтарды неше жыл үшін қосымша есептеуі мүмкін?
Әдетте 3 жыл үшін; салық төлеушілердің жекелеген санаттары үшін талап қою мерзімі — 5 жыл.
Өздері түзетсе, айыппұл бола ма?
Салық пен өсімпұлды қосымша төлеу міндетті. Хабарламаға дейін өз бетінше түзету қосымша санкциялар мен сомалар туралы даулар тәуекелін азайтады.
Сатып алушылардан құжаттар болмаса не істеу керек?
ЭШФ-ті, банк үзінділерін және салыстыру актілерін пайдаланып, контрагенттерден көшірмелер сұрату. Растайтын құжаттарсыз шығыстар есепке қабылданбайды.
Материал ақпараттық сипатта және автордың пікірін білдіреді; Lestan компаниясының ұстанымы автордың пікірімен сәйкес келмеуі мүмкін. Қазақстан заңнамасы өзгеріп отырады — мәліметтердің өзектілігін сұрау бойынша бізден нақтылаңыз.
