Қысқаша: 2026 жылы ЖТС бойынша базалық шегерім — 30 АЕК, яғни айына 129 750 ₸. Оны жұмыс беруші қызметкердің өтініші бойынша және тек бір жұмыс орнында қолданады. Шегерім салық базасын азайтады, сондықтан үнем — шегерімнің 10 %-ы, айына 12 975 ₸-ге дейін. Ең жиі қате — екі жұмыс берушідегі шегерім: ЖТС-тың кем төленген сомасы кейін өсімпұлмен бірге қосымша есептеледі.
Базалық шегерім — шағын жалақыдан ЖТС нөлге тең болуының, ал әдеттегі жалақыдан айлықақының 10 %-ынан айтарлықтай төмен болуының басты себебі. 2026 жылдан бастап жаңа Салық кодексі бойынша ол 30 АЕК-ке дейін өсті, ал оны қолданудағы қателер қымбаттады. Шегерім кімге тиесілі, оны қалай ресімдеу және есепті қалай тексеру керектігін талдаймыз.
30 АЕК шегерімі дегеніміз не
Базалық шегерім — жеке табыс салығын есептер алдында қызметкердің табысын азайтатын сома. Ол Қазақстан Республикасының Салық кодексімен белгіленген және 2026 жылы айына 30 АЕК-ке тең. АЕК 4 325 ₸ болғанда бұл 129 750 ₸.
Жалақыдан ЖТС есептеу тәртібі мынадай: есептелген табыстан МЗЖ (10 %), МӘМСҚ жарналары (2 %) және базалық шегерім алынады, ал қалдықтан 10 % алынады. 15 % мөлшерлемесі жылдық табыстың тек кодексте белгіленген шектен асатын бөлігіне қолданылады — шағын бизнестегі жалақылардың көпшілігінде ол туындамайды.
Шегерім кімге тиесілі
Шегерім салық агентінен табыс алатын қызметкерге — жеке тұлғаға беріледі. Шарттары қарапайым:
- қызметкер шегерімді қолдануға өтініш берді;
- шегерім бір айда тек бір жұмыс берушіде қолданылады;
- шегерім айға есептелген табыс шегінде қолданылады — егер табыс аз болса, айырма осы жұмыс берушіде басқа айға ауыстырылмайды.
Өтініш болмаса, ЖТС шегерімсіз есептеледі. Бұл заңды, бірақ қызметкер қолына аз алады. Сондықтан өтінішті жұмысқа қабылдау күні басқа құжаттармен бірге жинаған жөн — олар туралы толығырақ жалақы мен салықтарды мысалмен есептеу туралы мақалада.
Шегерім қанша үнемдейді: мысал
Айлықақы 300 000 ₸, қызметкер — резидент, өтініш берілген.
| Көрсеткіш | Шегеріммен, ₸ | Шегерімсіз, ₸ |
|---|---|---|
| Есептелді | 300 000 | 300 000 |
| МЗЖ 10 % | 30 000 | 30 000 |
| МӘМСҚ жарнасы 2 % | 6 000 | 6 000 |
| Базалық шегерім | 129 750 | 0 |
| ЖТС базасы | 134 250 | 264 000 |
| ЖТС 10 % | 13 425 | 26 400 |
| Қолға | 250 575 | 237 600 |
Айырма — айына 12 975 ₸, немесе жылына 155 700 ₸. Бұл шегерімнің дәл 10 %-ы.
Айлықақы 120 000 ₸ болғанда МЗЖ мен МӘМСҚ жарнасынан кейінгі база — 105 600 ₸, бұл шегерімнен аз. ЖТС нөлге тең, ал шегерімнің пайдаланылмаған бөлігі жай жанып кетеді.
Қызметкер екі жұмыс берушіде істесе
Қоса атқару — қателердің басты көзі. Шегерім тек бір жұмыс берушіде тиесілі, ал өтінішті қай жерде беретінін қызметкердің өзі таңдайды. Екінші жұмыс беруші ЖТС-ты шегерімсіз есептейді.
Мысал: негізгі жұмыс орны — 200 000 ₸, қоса атқару — 150 000 ₸. Негізгі жұмыс берушіде ЖТС: (200 000 − 20 000 − 4 000 − 129 750) × 10 % = 4 625 ₸. Екіншісінде шегерімсіз: (150 000 − 15 000 − 3 000) × 10 % = 13 200 ₸. Егер екінші жұмыс беруші қателесіп шегерімді де қолданса, ЖТС небәрі 225 ₸ болады — айына 12 975 ₸ кем төленеді.
Табыстар мен ұсталымдар туралы деректер салық органдарына барлық жұмыс берушілердің 200.00 нысандарынан түседі, сондықтан қос шегерім камералдық бақылау кезінде анықталады. Ұстау үшін салық агенті жауап береді — ЖТС пен өсімпұл соған қосымша есептеледі. Бұған жол бермеу үшін қоса атқарушыны қабылдағанда шегерім негізгі жұмыс орны бойынша қолданылатыны туралы жазбаша растама алыңыз.
Шегерімді қалай ресімдеп, қолдану керек
- Жұмысқа қабылдағанда қызметкер базалық шегерімді қолдануға өтініш жазады. Нысаны еркін: аты-жөні, ЖСН, шегерімді қай айдан бастап қолдану.
- Бухгалтер 1С-тегі немесе басқа бағдарламадағы қызметкер карточкасында шегерім белгісін қояды.
- Егер қызметкер басқа жұмыс берушіге кетсе немесе шегерімді сонда ауыстырса, ол бас тарту туралы өтініш береді — осы айдан бастап сіздегі шегерім тоқтатылады.
- Жұмыстан шыққанда шегерім шығу айы үшін сізде есептелген табыс шегінде қолданылады.
- Өтініштер кадрлық құжаттармен бірге талап қою мерзімінің бүкіл кезеңінде сақталады — оларды тексеру кезінде сұратады.
Типтік қателер
- Шегерім өтінішсіз — барлық қызметкерлерге «әдепкі бойынша» қолданылады.
- Бір мезгілде екі жұмыс берушідегі шегерім — әсіресе қоса атқарушыларда және бір меншік иесінің бірнеше компаниясында жұмыс істейтін қызметкерлерде.
- Шегерімнің пайдаланылмаған қалдығын келесі айға немесе сыйлықақыға «ауыстырады».
- Қызметкер мәні бойынша еңбек шарты бойынша жұмыс істесе де, АҚШ шарты бойынша ресімделген: онда шегерім ғана емес, барлық төлемдер де күмән тудырады — АҚШ шарттарын қайта саралау туралы мақаланы қараңыз.
- Бағдарламаның ескірген баптауы: шегерім 30 АЕК емес, ескі мөлшер бойынша есептеледі.
Ведомосты қалай жылдам тексеру керек
Өтініші бар әр қызметкер үшін ЖТС шамамен (есептелді − 12 % − 129 750) сомасының 10 %-ына тең болуы керек. Айлықақысы 300 000 ₸ қызметкердің ЖТС-ы 13 425 ₸-ден айтарлықтай аз болса — қос шегерімді немесе қате базаны іздеңіз. Көп болса — шегерім белгісі жоғалмағанын тексеріңіз. Кез келген айлықақыны жалақы салықтарының калькуляторында есептеуге болады. Шегерімдерді қолдану бойынша түсіндірмелерді ҚР ҚМ МКК жариялайды.
Қорытынды
30 АЕК шегерімі — ЖТС-ты азайтудың заңды тәсілі, бірақ ол тек дұрыс ресімделгенде жұмыс істейді: өтініш, бір жұмыс беруші, айлық табыс шегінде есептеу. Егер компанияда қоса атқарушылар немесе топтың бірнеше компаниясындағы қызметкерлер болса, 200.00 нысанын тапсырғанға дейін ведомостарды тексеріңіз. Еңбекақы қорына жүктемені азайтудың заңды тәсілдерін қызметкерлері бар компанияға арналған салықтарды оңтайландыру аясында талдаймыз.
Калькулятор
Айлықақыңыз үшін 30 АЕК шегерімімен ЖТС-ты есептеңіз
Айлықақыны енгізіңіз — ұсталымдарды, базалық шегеріммен ЖТС-ты, қолға тиетін соманы және компания үшін қызметкердің құнын көресіз.
Базалық шегерімге өтініші бар ЖБР-дегі резидент қызметкер үшін, МЗЖ, МӘМСҚ жарналары мен аударымдарының және ӘА шекті базаларын ескере отырып. Есеп шамамен алынған: сіздің жағдайыңыздың барлық ерекшеліктерін ескермейді және консультацияны алмастырмайды.
Жиі қойылатын сұрақтар
30 АЕК шегерімі үшін өтініш керек пе?
Иә. Шегерім қызметкердің өтініші бойынша қолданылады. Өтініш болмаса, жұмыс беруші ЖТС-ты шегерімсіз есептейді.
Шегерімді екі жұмыс берушіде алуға бола ма?
Жоқ. Базалық шегерім тек бір жұмыс берушіде қолданылады. Екіншісінде ЖТС шегерімсіз ұсталады.
Пайдаланылмаған шегерім келесі айға ауыса ма?
Жоқ. Шегерім айлық табыс шегінде қолданылады. Жалақы шегерімнен аз болса, ЖТС нөлге тең, ал қалдық ауыспайды.
30 АЕК шегерімі қанша үнемдейді?
Айына 12 975 ₸-ге дейін: бұл 129 750 ₸-нің 10 %-ы. Толық жыл үшін — 155 700 ₸-ге дейін.
Материал ақпараттық сипатта және автордың пікірін білдіреді; Lestan компаниясының ұстанымы автордың пікірімен сәйкес келмеуі мүмкін. Қазақстан заңнамасы өзгеріп отырады — мәліметтердің өзектілігін сұрау бойынша бізден нақтылаңыз.
