Компанияның салықтық аудиті: не тексеріледі және қалай дайындалу керек

Салықтық аудитті салықтық тексерумен жиі шатастырады. Тексеруді Мемлекеттік кірістер комитеті жүргізеді және оның қорытындысы бойынша салықтар, өсімпұл мен айыппұлдар қосымша есептелуі мүмкін. Салықтық аудит — компания қателерді салық органынан бұрын тауып, оларды өз шарттарымен түзету үшін тәуелсіз бухгалтерге немесе аудиторға өзі тапсырыс беретін ерікті тексеру. Астанадағы бизнес үшін бұл хабарлама немесе тексеру туралы нұсқама келгенге дейін есептің нақты жай-күйін түсінудің, салық жүктемесін бағалаудың және шешім қабылдаудың тәсілі.

Бұл мақалада салықтық аудит барысында нақты не тексерілетінін, меншік иесі қандай нәтижелер алатынын, аудит қашан міндетті түрде қажет екенін және тексеру тез өтуі үшін құжаттарды қалай дайындау керектігін талдаймыз.

Салықтық аудиттің МКК тексеруі мен камералдық бақылаудан айырмашылығы

Аудиттің басты артықшылығы — уақыт. Өз бетінше анықталған қатені компания қосымша декларациямен түзетеді және салықты өсімпұлмен төлейді, бірақ әкімшілік жауапкершіліксіз. Тексеру тапқан қате қымбатқа түседі. Инспекторлар қандай бұзушылықтарды жиі табатыны туралы ЖШС-ны тексергенде салық органдары қандай қателерді табады мақаласында жаздық.

Салықтық аудитор нені тексереді

Аудиттің көлемі салық салу режиміне және компанияның ауқымына байланысты, бірақ учаскелердің негізгі тізбесі ЖШС пен ЖК-ның көпшілігі үшін бірдей.

• Табыстар. Жазылған ЭШФ, БКМ деректерін, банк түсімдерін және декларацияларда көрсетілген айналымдарды салыстыру. Ең жиі табылатыны — ЭШФ-ке түсіп, декларацияға түспеген өткізу немесе керісінше.
• ҚҚС. Алынған шот-фактуралар бойынша есепке жатқызудың заңдылығы, күндер, жойылған ЭШФ, импорт, нөлдік мөлшерлеме және босатылған айналымдар, аралас айналымдар кезінде есепке жатқызудың бөлек әдісі.
• КТС бойынша шегерімдер. Шығыстардың құжатпен расталуы, қызметпен байланысы, арнаулы режимдердегі контрагенттер бойынша шығыстар, нормаланатын шығыстар, амортизация.
• Жалақы және жеке тұлғаларға төлемдер. Кадрлық құжаттардың, есептеулердің және төлемдердің сәйкестігі; еңбек қатынастарының белгілері бар АҚШ шарттары; ЖТС, МЗЖ, ЖМЗЖ, ӘА және МӘМСҚ дұрыстығы; ең жоғары базалар.
• Контрагенттер. Өнім берушілерді жалғандық белгілеріне, таратылуына, ЭШФ бойынша шектеулерге, мәмілелердің жарамсыздығы туралы сот істеріне қатысуына тексеру.
• Салық режимі. Арнаулы режимнің лимиттері мен шарттарының, оның ішінде қызмет түрлері мен қатысушылар құрылымы бойынша сақталуы.
• Дербес шот. Есептеулерді, төлемдерді, өсімпұл мен артық төлемдерді МКК деректерімен салыстыру; орындалмаған хабарламалар.
• Есептілік. Нысандар жиынтығының толықтығы, мерзімдер, нысандар арасындағы алшақтықтар (мысалы, еңбекақы төлеуге арналған шығыстар бойынша 200.00 мен 100.00 арасында).

Қорытындысында компания не алады

Аудит нәтижесі — «белгі» емес, жұмыс құжаты: тәуекел сомасы бағаланған анықталған алшақтықтардың тізбесі, 2026 жылғы ҚР Салық кодексінің нормаларына сілтемелер, жетіспейтін құжаттардың тізімі және басымдықтары бар іс-қимыл жоспары. Әдетте жоспар үш топқа бөлінеді: қосымша есептілікпен дереу түзету керек қателер; қалпына келтіру немесе контрагенттерден сұрату керек құжаттар; қате қайталанбауы үшін процестердегі өзгерістер (құжат айналымы, шарттар, есеп саясаты). Аудит қорытындысы бойынша салық жүктемесіне баға және оны заңды түрде азайту бойынша ұсыныстар да беріледі — тәсілдер туралы толығырақ ЖШС салық жүктемесін заңды түрде қалай төмендетуге болады мақаласында.

Аудит қашан міндетті түрде қажет

• Бухгалтерді ауыстыру немесе есепті аутсорсингке беру: аудит «кірістегі» жай-күйді тіркейді және жауапкершілікті ажыратады.
• МКК хабарламасы келді немесе алдағы тексерудің белгілері бар.
• Компания мәмілеге дайындалуда: үлесті сату, инвестор тарту, несие — сатып алушы немесе банк салықтық тәуекелдерді тексереді.
• Айналымның өсуі және шектерге жақындау: ҚҚС бойынша есепке қою, оңайлатылған режим лимитінен асу.
• Есеп жүргізілмеген немесе үзіліспен жүргізілген — онда аудит есепті қалпына келтірудің бірінші кезеңіне айналады.
• 100.00 нысанын тапсырар алдында жылды жабу.

Салықтық аудитке қалай дайындалу керек

Деректер неғұрлым толық дайындалса, аудит соғұрлым тез әрі арзан өтеді. Бір жылға стандартты тексеру үшін мыналар қажет:

• 1С базасына қолжетімділік немесе айналым-сальдо ведомостері мен тіркелімдердің жүктемелері;
• кезеңдегі барлық шоттар бойынша банк үзінділері;
• жазылған және алынған ЭШФ, ТІЖ, негізгі контрагенттермен салыстыру актілері;
• тапсырылған салық есептілігі және Салық төлеушінің кабинетіндегі дербес шот;
• кадрлық құжаттар: штат кестесі, еңбек шарттары, бұйрықтар, табельдер, есеп айырысу ведомостері;
• өнім берушілермен және сатып алушылармен шарттар, есеп саясаты;
• кезеңдегі МКК хабарламалары және салық органымен хат алмасу.

Құжаттардың бір бөлігі болмаса, бұл аудитті кейінге қалдыруға себеп емес: дәл бастапқы құжаттардағы олқылықтар аудит көрсетуге тиіс басты тәуекелге айналады.

Мысал

Астанадағы жалпыға бірдей белгіленген режимдегі сауда ЖШС-сы бухгалтерді ауыстырар алдында аудитке тапсырыс берді. Тексеру көрсетті: үш өнім беруші бойынша ҚҚС кейін жойылған ЭШФ бойынша есепке жатқызылған, жеткізуге арналған шығыстардың бір бөлігі актілермен расталмаған, ал екі қызметкер бойынша МЗЖ төлемдері есептеулерден бір айға кешіккен. Өсімпұлмен бірге ықтимал қосымша есептеулердің сомасы айтарлықтай болды, бірақ барлық алшақтықтар ешқандай хабарламаға дейін қосымша нысандармен жабылды. Жарты жылдан кейін компания ҚҚС бойынша камералдық бақылаудан ескертусіз өтті.

Қанша тұрады және қалай тапсырыс беруге болады

Салықтық аудиттің құны кезеңге, операциялар санына, ҚҚС пен қызметкерлердің болуына байланысты. Lestan-да Астанадағы компанияларға арналған салықтық аудит 15 000 ₸-ден басталады және салық салуды оңтайландыру қызметіне кіреді: алдымен тәуекелдер мен артық төлемдерді анықтаймыз, содан кейін оларды жою жоспарын ұсынамыз. Нақты мәселені бір реттік талдау үшін бухгалтерлік және салықтық есеп бойынша консультация қолайлы.

Аудиттің есепті қалпына келтіруден және бухгалтерлік сараптамадан айырмашылығы

Аудит «тәуекелдер қайда және олар қанша тұрады» деген сұраққа жауап береді, бірақ өзі ештеңені түзетпейді. Егер тексеру бірнеше кезең бойынша есептің дәйексіз екенін көрсетсе, келесі кезең есепті қалпына келтіру болады: құжаттарды қалпына келтіру, операцияларды қайта өткізу, түзететін есептілік. Бухгалтерлік сараптама — қорытындысының форматы басқа, сот немесе корпоративтік дауларға арналған жеке рәсім. Іс жүзінде Астанадағы көптеген компаниялар бухгалтерді ауыстырар алдында аудитке тапсырыс береді, содан кейін оның қорытындысы бойынша қалпына келтіру қажет пе, әлде бірнеше қосымша нысан жеткілікті ме, соны шешеді.

1 минуттық тест

Компанияның салықтық тәуекелдерін бағалаңыз

5 сұрақ — сізге салықтық аудит дәл қазір қажет пе, соны көрсетеміз.

Жиі қойылатын сұрақтар

Оңайлатылған режимдегі ЖК-ға аудит қажет пе?

Иә, егер қызметкерлер болса, айналымдар ҚҚС шегіне немесе режим лимитіне жақын болса немесе қызмет тізбенің шектеулеріне түссе. ЖК үшін аудит әдетте қысқа әрі арзан, бірақ жалақы мен ЭҚЖЖ бойынша олқылықтар ЖШС-дағыдан кем кездеспейді.

Қай кезеңді тексеру керек?

Әдетте ағымдағы және алдыңғы жылды: дәл осы кезеңдер камералдық бақылауға жиі түседі. Мәмілеге немесе тексеруге дайындалғанда салық міндеттемелері бойынша талап қою мерзімінің бүкіл кезеңі қамтылады — жалпы ереже бойынша үш жыл, кодексте тікелей аталған салық төлеушілердің жекелеген санаттары үшін бес жыл.

Аудит өткен жылдардың қателерін тапса не болады?

Қателер тиісті кезеңдерге қосымша есептілікпен, салық пен өсімпұлды төлей отырып түзетіледі. Бұзушылықты салық органы анықтағанға дейін өз бетінше түзету әкімшілік жауапкершілікке әкелмейді.

Аудитор деректерді МКК-ға бере ме?

Жоқ. Салықтық аудит — компанияның ішкі рәсімі; есепті тек тапсырыс беруші алады және қандай түзетулерді қашан енгізетінін өзі шешеді.

Lestan-да аудитке тапсырыс беру үшін жағдай мен кезеңді сипаттау жеткілікті: жоғарыдағы тізім бойынша құжаттарды сұратамыз, мерзімі мен құнын айтамыз және ең жоғары тәуекелі бар учаскелерден — ҚҚС, жалақы және контрагенттерден бастаймыз.